پيشينه بورس در جهان

در قرن پانزدهم ميلادی , بازرگانان و صرافان بلژيکی در شهر "بورژ" در مقابل خانه مردی به نام "فن در بورزه"(واندر بورس) جمع می شدند و به داد و ستد  می پرداختند.بدين ترتيب نام فعاليتی که بعدها يعنی در سال 1460 بازار متشکلی را شامل گشت از اسم آن مرد بلژيکی گرفته شد.سال ها بعد  به دليل وجود مشکلات  مختلف استفاده از فضای  باز (آب و هوا) بازرگانان و کسبه  اين شهر  جايگاهی جديد در شهر  ديگر از بلژيک به نام شهر آنورس,  تاسيس کردند. اما تاريخ اولين بورس بين المللی را  تنها می توان تا اوايل قرن هفدهم عقب  برد يعنی زمان تاسيس سازمان بورس آمستردام.با اين حال آنچه ذهنيت اوليه  تشکيل  چنين سازمانی  را بوجود آورد, خود داستان ديگری دارد: تجار  و بازرگانان  راهی  را می جستند تا در معاملات  خود با زيان کمتری  مواجه شوند, بهترين راه حل نيز , تقسيم زيان بود.آنچه در سال 1355 ميلادی رخ داد ايجاد شرکت های سهامی عام  بود  که  در سال 1602 ميلادی با تاسيس شرکت هند شرقی شکل اصلی  خود را پيدا نمود و بدين ترتيب اساس بازار سرمايه پايه گذاری شد.

پيشينه بورس در ايران

بورس اوراق بهادار  تهران در سال 1346 تاسيس گرديد.اين سازمان از پانزدهم بهمن ماه آن سال  فعاليت خود را با انجام  چند  معامله بر روی سهام بانک توسعه صنعتی و معدنی  آغاز کرد. در پی آن شکت نفت پارس , اوراق قرضه دولتی, اسناد خزانه, اوراق قرضه سازمان  گسترش مالکيت صنعتی و اوراق  قرضه عباس آباد به بورس تهران راه يافتند. اعطای معافيت های مالياتی شرکت ها و موئسسه های پذيرفته شده در بورس در ايجاد انگيزه  برای عرضه سهام آنها نقش مهمی  داشته است. طی 11 سال فعاليت بورس  تا پيش از انقلاب  اسلامی در ايران تعداد شرکت ها و  بانک ها  و شرکت های بيمه  پذيرفته شده از 6 بنگاه اقتصادی با 6.2 ميليارد ريال  سرمايه در سال 1346 به 105 بنگاه با بيش از 230 ميليارد ريال  در سال 1357 افزايش يافت. همچنين ارزش مبادلات در بورس از  15 ميليون ريال در سال 1346 به بيش از 150 ميليارد ريال  سرمايه در سال 1357 افزايش يافت. در سال های  پس از انقلاب  اسلامی  و تا پيش از  نخستين برنامه پنج ساله توسعه اقتصادی, دگرگونی های چشمگيری در اقتصاد  ملی پديد آمد که بورس اوراق بهادار  تهران را نيز  در بر گرفت. نخستين رويداد, تصويب لايحه قانون اداره امور  بانک ها در تاريخ 17 خرداد  1358 توسط شورای  انقلاب  بود که به موجب آن بانک های تجاری  و تخصصی کشور  در چارچوب 9 بانک شامل 6 بانک تجاری  و 3 بانک تخصصی ادغام و ملی شدند. چندی بعد و در پی  آن شرکت های بيمه نيز  در يکديگر  ادغام  گرديدند و به مالکيت دولتی  درآمدند و همچنين تصويب قانون حفاظت و توسعه صنايع ايران نيز  در تير  1358 باعث گرديد تعداد زيادی از بنگاه های اقتصادی پذيرفته شده  در بورس  از آن خارج شوند. به گونه ای که تعداد آن از  105  شرکت  و موئسسه اقتصادی در سال 1357 به 56 شرکت در پايان سال 1367 کاهش يافت. بدين ترتيب در طی اين سال ها بورس و اوراق بهادار  دوران فترت خود را آغاز کرد که تا پايان سال 1367 ادامه يافت. از سال 1368, در چهارچوب برنامه پنج ساله اول توسعه اقتصادی , اجتماعی  و فرهنگی  تجديد فعاليت بورس  اوراق بهادار  تهران به عنوان  زمينه ای  برای اجرای  سياست خصوصی سازی, مورد توجه قرار گرفت.

بر اين اساس سياست گذاران در نظر دارند بورس اوراق بهادار  با انتقال پاره ای از وظايف تصدی های دولتی  به بخش  خصوصی, جذب نقدينگی و گردآوری منابع پس اندازی  پراکنده و هدايت آن به سوی مصارف سرمايه گذاری , در تجهيز  منابع توسعه اقتصادی و انگيزش موثر بخش  خصوصی برای مشارکت فعالانه در فعاليت های  اقتصادی نقش مهم و اساسی داشته باشد. در هر حال , گرايش سياست گذاری های کلان اقتصادی به استفاده از سازه  کار بورس،افزايش  چشمگير شمار شرکت های پذيرفته شده و افزايش حجم فعاليت بورس تهران را در بر داشت که بر اين اساس طی سال های 1367  تا نيمه اول  سال 1384 به بيش از 445 شرکت افزايش يافت. شرکت های پذيرفته شده و شرکت های  فعال در بورس به دو دسته تقسيم می شوند:

1-      شرکت های توليدی

2-       شرکت های سرمايه گذاری

شرکت های توليدی معمولا به توليد کالای خاصی مبادرت می ورزند و در گروه صنايع فعال در بورس قرار می گيرند و در سازمان بورس با نام و کد خاص  خود, مشخص می شوند. اما شرکت های سرمايه گذاری شرکت هايی هستند که به عنوان واسطه های مالی  فعاليت می کنند. اينگونه شرکت ها با فعاليت توليدی ندارند و يا فعاليت آنها به گونه ای است که با کمک های مالی از طريق خريد سهام شرکت های توليدی و صنعتی  و با مجموعه ای از آنها به توليد و سرمايه گذاری اين شرکت ها مبادرت می نمايند.البته شرکت های نيز اکنون در بورس فعال هستند.